Werkwijze
PraktischRekenen-activiteiten kunnen op verschillende manieren ingezet worden. In grote lijnen zijn er drie organisatievormen te onderscheiden:
Praktisch rekenactiviteit als vervanging of aanvulling van de methodeles
Praktisch rekenactiviteiten als project
Praktisch rekenen vanuit de leerlijn (beredeneerd rekenaanbod)
PRAKTISCH REKENACTIVITEIT ALS VERVANGING OF AANVULLING VAN DE METHODELES
Binnen deze werkwijze vormen de methodelessen van de rekenmethode de basis van het rekenaanbod in de klas.
Je werkt met de leerlingen in de rekenmethode en wil aan deze rekenlessen praktische rekenopdrachten toevoegen of rekenlessen vervangen of vooraf laten gaan door praktische rekenopdrachten.
Bijvoorbeeld:
- Vervangen van activiteiten: in de methode wordt bij een doel een rekenactiviteit aangeboden die niet aansluit bij de rekenvaardigheid (te makkelijk of te moeilijk) of belevingswereld van de leerlingen.
- Toevoegen van activiteiten: in de rekenmethode wordt een nieuw doel aangeboden, maar er zijn geen of weinig praktische rekenactiviteiten beschreven die bijdragen aan de begripsvorming van de leerlingen.
- Variatie aan activiteiten: in de methode wordt een nieuw doel aangeboden en je zoekt meer praktische activiteiten om het doel langer en/of gevarieerder te oefenen.
- Differentiatie tussen leerlingen: in de methode staan opdrachten, maar voor (een deel van) de leerlingen zijn die te moeilijk. Je zoekt activiteiten waarbij het doel handelend op een praktischer niveau aangeboden wordt.
Werkwijze:
- Bepaal de leerlijn en het doel van de methodeles.
- Selecteer in het doelenoverzicht van deze leerlijn het overeenkomstige doel of de overeenkomstige doelen.
- Kies uit de activiteit(en) bij het doel de activiteit die bij de rekenvaardigheid van de leerlingen aansluit(en).
- Tip: kijk ook naar de beheersing van de voorgaande doelen. Hebben de leerlingen deze doelen onder de knie of zouden deze doelen eerst aangeboden moeten worden? Sluit aan bij de rekenvaardigheid (zone van de naaste ontwikkeling) van de leerlingen. Kies eerst activiteiten bij voorgaande doelen als de leerlingen de rekenvoorwaarden nog niet beheersen.
- Bereid de les voor en voer de activiteiten uit.
- Evalueer de les met de leerlingen en bepaal of de leerlingen het doel hebben gehaald.
Een voorbeeld:
In de methode staat een les over het meten van inhoud met maatbekers waarbij de leerlingen de maatbekers in het boek aflezen of inkleuren. Veel leerlingen hebben nog nooit een maatbeker gebruikt en je wilt activiteiten met handelend rekenen toevoegen. De leerlijn die hierbij hoort is ‘meten van inhoud’ en het doel ‘meten van inhoud met een maatbeker’. In het doelenoverzicht van de leerlijn inhoud staat het doel 3.1: Een meting met behulp van een meetinstrument uitvoeren; resultaat aflezen en noteren. Bij doel 3.1 staan 9 activiteiten. Activiteit 1, 2 en 3 sluiten het beste aan bij het doel van de les en de leerlingen in de klas. Twee activiteiten kunnen naast elkaar uitgevoerd worden in één rekenles.
(naar boven)
PRAKTISCH REKENACTIVITEITEN ALS PROJECT
Binnen een project wordt vaak gewerkt aan meerdere rekendoelen verdeeld over verschillende lessen. Vaak is er een betekenisvolle context waar vanuit de rekenactiviteiten plaatsvinden, zoals het opzetten van een kledingwinkel of het voorbereiden van een uitstapje. De context geeft de rekenactiviteiten betekenis en de mogelijkheid om het rekenniveau af te stemmen op de rekenvaardigheid van de leerling. Door een langere tijd aan dezelfde doelen te werken, krijgen de leerlingen meer tijd om vaardigheden in te oefenen en uit te bouwen.
Werkwijze:
- Bepaal de leerlijn die in de projectperiode aan de orde komt.
- Bepaal de doelen die verschillende leerlingen al onder de knie hebben en de doelen die ze moeten inoefenen. Maak hier eventueel een groepsoverzicht van.
- Tip: De eerste keer is het bepalen van de rekenvaardigheid en bijbehorende rekendoelen vaak een inschatting. Tijdens het project wordt steeds duidelijker welke doelen de leerlingen wel en niet beheersen. Dit is de beginsituatie voor een nieuw project.
- Tip: Als er al eerder aan doelen van de leerlijn is gewerkt en de rekenvaardigheid van de leerlingen is geëvalueerd, dan is de beginsituatie van de leerlingen bekend. Mogelijk is deze beschikbaar in een ingevulde groepsoverzicht.
- Bepaal de doelen die in de projectperiode aan de orde komen. Sluit aan bij de rekenvaardigheid (zone van de naaste ontwikkeling) van de leerlingen. Dit kan verschillen per leerling.
- Tip: kies bij kleine groepen met grote niveauverschillen rijke activiteiten waarbinnen je de doelen op verschillende niveaus kunt aanbieden.
- Tip: vorm zoveel mogelijk groepen leerlingen met eenzelfde rekenvaardigheid om versnippering te voorkomen. Werken met twee of drie leerlingen stimuleert het verwoorden, overleggen en ‘van elkaar de kunst afkijken’.
- Tip: selecteer een behapbare hoeveelheid doelen zodat leerlingen tijdens het project voldoende kunnen herhalen en inoefenen.
- Kies de activiteit(en) die bij de doelen van de leerlingen aansluiten of leg accenten binnen een open en rijke rekenactiviteit.
- Tip: probeer de doelen van de verschillende leerlingen aan te bieden in één activiteit. Door verschillende opdrachten te geven/vragen te stellen kunnen leerlingen aan hun eigen doelen werken binnen een gezamenlijke activiteit.
- Bereid de lessen voor en voer de activiteiten uit. Stem het aanbod continu af op de rekenvaardigheid van de leerling.
- Tip: Sluit gedurende het project aan bij rekenvaardigheid van de leerlingen. Maak doelen en activiteiten eenvoudiger of complexer door bijvoorbeeld getallen aan te passen, materialen toe te voegen of leerlingen te vragen om resultaten op te schrijven. De rekenvaardigheid van de leerlingen is leidend voor het aanbod, niet de activiteiten die voorbereid zijn. Blijf niet ‘hangen’ bij de doelen van het project maar benut de rekenkansen en neem de volgende stap in de leerlijn als de leerling laat zien een volgende stap te kunnen zetten.
- Evalueer de doelen en bepaal samen met de leerling of hij of zij de doelen heeft gehaald. Laat de leerlingen de doelen die zij beheersen invullen op hun eigen doelenposter. De posters samen vormen een portfolio of leerwerkmap.
- Noteer welke leerlingen welke doelen onder de knie hebben in het groepsoverzicht. Dit is de beginsituatie van een nieuw project.
- Tip: Onderhouden van deze vaardigheden is na de projectperiode een belangrijk aandachtspunt. Bouw herhaling in in nieuwe projecten of oefen in met een rekenspel.
Een voorbeeld van differentiatie:
Het doel van het project is het leren meten van lengte. De verschillende kinderen werken aan verschillende doelen binnen de leerlijn. Er is een gezamenlijke activiteit in de eerste les: de leerlingen gooien een zelf gevouwen vliegtuigje en meten de afstand tussen het vertrekpunt en het punt waar het vliegtuigje is neergekomen. Leerlingen kunnen binnen deze activiteit
- de afstand meten met hun voeten (natuurlijke maat: schoen tegen schoen),
- de afstand meten met een rolmaat (standaardmaat),
- de resultaten van twee meetinstrumenten vergelijken,
- de afstanden eerst schatten en dan meten,
- de meetresultaat noteren in hele getallen of misschien zelfs met een kommagetal,
- de afstand omrekenen van centimeters in meters,
- de verschillen tussen vliegtuigjes uitrekenen,
- …
Door het project heen meten de leerlingen verschillende voorwerpen en afstanden en zetten één of meerdere stappen in deze leerlijn. Als leerkracht moet je de opbouw van de leerlijnen goed kennen om flexibel door en terug te kunnen schakelen.
(naar boven)
PRAKTISCH REKENEN VANUIT DE LEERLIJN (BEREDENEERD REKENAANBOD)
In deze werkwijze zijn de leerlijnen en rekendoelen de doorgaande lijn van het rekenaanbod. Met de activiteiten van Praktisch Rekenen wordt het rekenaanbod opgebouwd. Ook lessen uit de rekenmethode zoals Rekenroute, rekensoftware, rekenspelletjes, ontwikkelingsmaterialen en ontdekhoeken passen bijvoorbeeld in dit aanbod.
Per periode wordt gewerkt aan specifieke doelen uit één of meerdere leerlijnen. De doelen zijn afgestemd op de rekenvaardigheid van de leerlingen in de groep.
Kies als school een eigen organisatiemodel, bijvoorbeeld:
- afgebakende periodes waarin aan één leerlijn wordt gewerkt: een periode van meerdere dagen waarin aan doelen van één leerlijn wordt gewerkt. Zie ook ‘Praktisch Rekenen als project’.
- vaste dagen in de week waarin aan een bepaalde leerlijnen wordt gewerkt: vaste dagen waarop specifieke leerlijnen aan de orde komen, bijvoorbeeld op woensdag en vrijdag meten, meetkunde, verhoudingen of verbanden.
- vaste dagen in een afgebakende periode waarin aan een bepaalde leerlijnen wordt gewerkt: bijvoorbeeld twee keer per week in een periode van drie weken wordt gewerkt aan één leerlijn. Vervolgens wordt een herhalingsweek ingepland om doelen uit de verschillende leerlijnen in te oefenen en te onderhouden. Daarna start weer een nieuwe periode waarin gewerkt wordt aan een andere leerlijn.
Door meerdere dagen achter elkaar intensief aan één onderwerp te werken, hebben de leerlingen meer tijd om vaardigheden in te oefenen. Het onderhouden van deze vaardigheden is na de projectperiode een belangrijk aandachtspunt.
Werkwijze:
- Bepaal de leerlijn die aan de orde komt. Deze keuze vindt plaats op basis van een beredeneerde jaarplanning waarin alle leerlijnen aan de orde komen.
- Plaats de leerlingen in het groepsoverzicht van de leerlijn. Bepaal welke doelen de verschillende leerlingen al onder de knie hebben en welke doelen ze aangeboden moeten krijgen.
- Tip: De eerste keer is het bepalen van de rekenvaardigheid vaak een inschatting. Tijdens de rekenopdrachten wordt steeds duidelijker welke doelen de leerlingen wel en niet beheersen.
- Tip: Als er al eerder aan doelen van de leerlijn is gewerkt en de rekenvaardigheid van de leerlingen is geëvalueerd, dan staat de beginsituatie van de leerlingen in het ingevulde groepsoverzicht.
- Bepaal de nieuwe doelen die de komende periode aan de orde komen. Sluit aan bij de rekenvaardigheid (zone van de naaste ontwikkeling) van de leerlingen. Dit kan verschillen per leerlingen.
- Tip: kies bij kleine groepen met grote niveauverschillen rijke activiteiten waarbinnen je de doelen op verschillende niveaus kunt aanbieden.
- Tip: vorm zoveel mogelijk groepen leerlingen met eenzelfde rekenvaardigheid om versnippering te voorkomen. Werken met twee of drie leerlingen stimuleert het verwoorden, overleggen en ‘van elkaar de kunst afkijken’.
- Tip: selecteer een behapbare hoeveelheid doelen zodat leerlingen tijdens het project voldoende kunnen herhalen en inoefenen.
- Kies de activiteit(en) die bij de doelen van de leerlingen aansluiten.
- Tip: probeer de doelen van de verschillende leerlingen te combineren in één rijke activiteit. Door verschillende opdrachten te geven en vragen te stellen kunnen leerlingen aan hun eigen doelen werken binnen een gezamenlijke activiteit.
- Bereid de lessen voor en voer de activiteiten uit.
- Tip: Sluit gedurende het project aan bij rekenvaardigheid van de leerlingen. Maak doelen en activiteiten eenvoudiger of complexer door bijvoorbeeld getallen aan te passen, materialen toe te voegen of leerlingen te vragen om resultaten op te schrijven. De rekenvaardigheid van de leerlingen is leidend voor het aanbod, niet de activiteiten die voorbereid zijn. Blijf niet ‘hangen’ bij de doelen van het project maar benut de rekenkansen en neem de volgende stap in de leerlijn als de leerling laat zien een volgende stap te kunnen zetten.
- Evalueer de doelen en bepaal samen of de leerling de doelen heeft gehaald. Laat de leerlingen de doelen die zij beheersen invullen op hun eigen portfolioblad. De posters samen vormen een portfolio of leerwerkmap.
- Noteer welke leerlingen welke doelen onder de knie hebben in het groepsoverzicht. Dit is de beginsituatie bij de start van een nieuw project over deze leerlijn.
- Tip: Onderhouden van deze vaardigheden is na de projectperiode een belangrijk aandachtspunt.